Jos Gelissen

De Nederlandse militair Jos Gelissen werd in april 1995 als VN-waarnemer naar het oorlogsgebied in Bosnië uitgezonden. Hij werd er 24 dagen gegijzeld door de Bosnische Serviërs. Hij werd met de dood bedreigd, vastgebonden aan een vlaggenmast en aan een munitiedepot. Dit is zijn oorlogsverhaal:

                                                                               ^{Op de foto uit 1995: Jos Gelissen gegijzeld militair in Bosnië}
In het voormalig Joegoslavië koos Bosnië-Herzegovina op 1 maart 1992 via een referendum voor onafhankelijkheid. De Bosnische-Serviërs accepteerden dit niet. Er brak een oorlog uit die tot eind 1995 zou duren.
De VN, en later de NAVO, stuurden een vredesmacht naar Bosnië om de gevechten te beëindigen. De Servische troepen vielen ook de VN-blauwhelmen aan. Generaal Ratko Mladic was hun niets ontziende commandant. Hij werd later door het Internationaal Strafhof in Den Haag tot levenslang veroordeeld. (Landkaart: NRC)

UNMO=VN-waarnemer

De Nederlandse militair Jos Gelissen werd in april 1995 als VN-waarnemer naar het oorlogsgebied in Bosnië uitgezonden. Op 25 april 1995 stapt Majoor Jos Gelissen in een Fokker F 27 op weg naar Bosnië om daar als United Nations Military Observer, oftewel UNMO-waarnemer te worden ingezet bij de oorlog tussen de Serven en Bosniërs. Drie uur later landen ze op Pleso Airfield in Zagreb.

Kamp Pleso

Jos wordt in eerste instantie in het Camp Pleso (foto rechts) gelegerd, dat naast het vliegveld ligt. Het kamp bestaat uit honderden witte VN-containers en woon-units, waar UN-militaire van diverse nationaliteiten onderdak hebben.
Het kamp is op Amerikaanse leest geschoeid, met een Burger-King wagen en een eigen supermarkt, waar de militairen hun inkopen kunnen doen. Voor de Nederlanders is er een eigen gezellig Holland Huis.

Ongewapend

Na een introductieweek wordt Jos, zoals alle VN-waarnemers, ondergebracht in een UNMO-huis in de buurt van het kamp. De taak van UNMO-waarnemers is om troepenbewegingen, beschietingen en slachtoffers door te geven aan het VN-hoofdkwartier. UNMO-militairen dragen een blauwe helm, verplaatsen zich in herkenbare VN-voertuigen en zijn ongewapend.

Aanvullende opleiding

Vanuit het UNMO-huis volgen Jos en zijn kameraden een aanvullende waarnemers-opleiding in het Hoofdkwartier van de UNPROFOR in Zagreb. Het is gevestigd in een voormalige Kroatische kazerne. Naast de kazerne is door de bevolking een 390 meter-lange gedenkmuur opgetrokken, waarop de namen staan van gesneuvelde militairen. Dagelijks worden er bloemen gelegd door nabestaanden.

Naar Sarajevo

Op 4 mei 1995 wordt Jos Gelissen samen met andere UNMO’s per vliegtuig, overgebracht naar Sarajevo, waar zwaar gevochten wordt. Het vliegtuig moet met een gevaarlijke duikvlucht landen (foto rechts). De stad Sarajevo is omsingeld en afgesneden door zwaarbewapende Serviërs. In de stad worden de burgers constant vanuit de heuvels gebombardeerd en beschoten door sluipschutters. Naar schatting 11.000 burgers vinden de dood.

Weer in UNMO-huis

In Sarajevo worden Jos en zijn collega-waarnemers weer gestationeerd in een UNMO-huis (foto rechts: het UNMO-huis van Jos Gelissen). Nu in de gevaarlijke wijk Grbaciva in Sarajevo. Deze ligt op de grens van het zogenoemde Bosniak gebied van Islamitische Bosniërs. Dat willen de Serviërs veroveren. Ook hier wordt zwaar gevochten.
De gevechten in Sarajevo en omgeving worden steeds heviger omdat de Servische troepen onder andere zware wapens inzetten in demilitaire zones, en munitiedepots van hun tegenstanders bombarderen. De Navo zet als reactie gevechtsvliegtuigen in tegen de Bosnisch-Servische troepen.

Gegijzeld

UNMO-ers Jos Gelissen en de Australiër Hardy hebben samen met hun collega’s nog steeds het UNMO-huis in de wijk gevaarlijke Grbaciva als onderkomen en uitvalsbasis, als de gevechten steeds heviger worden. Maar Jos twijfelt of ze daat nog veilig kunnen blijven zitten, want elders zijn een aantal UNMO-waarnemers gegijzeld door de Serven. En dan wordt ook bij Jos en zijn kameraden met veel geweld de deur van hun UNMO-huis ingetrapt door Servische militairen. Ze worden gevangen genomen en met veel geweld afgevoerd naar de plaats Pale, waar een Bosnisch-Servisch hoofdkwartier zit.

Pale

In Pale worden ze als oorlogsbuit op de trappen van een ziekenhuis getoond aan een woedende menigte Serviërs, terwijl ze gefilmd worden door Pale TV.
De beelden van de gegijzelden Jos en Hardy (foto rechts) worden wereldwijd op televisie uitgezonden: hun gijzeling is werelnieuws geworden. 
Na NAVO-luchtaanvallen zijn als tegenactie, naast Jos en Hardy, nog eens 300 tot 400 VN-militairen gegijzeld door de Bosnische Serviërs.
Ze zijn met handboeien vastgeketend aan vlaggenmasten, bruggen en munitiedepots. Ook daarvan worden de beelden door de internationale nieuwsmedia breed uitgemeten.   

De groep van Jos blijft gegijzeld

Onder internationale druk wordt een grote groep gijzelaars vrijgelaten, maar de groep van Jos Gelissen niet. Zij blijven vastzitten. Inmiddels weten zij ook dat de gijzelingen wereldnieuws zijn. Jos wordt door de groep als leider gekozen en doet de onderhandelingen met de Servische gijzelnemers. Hij vertelt ze dat ze als gegijzelden ook krijgsgevangenen zijn, en dus ook een aantal rechten hebben. En dat weet Jos, die tot aanvoerder is gekozen van zijn groep gegijzelden. Hij laat dit in niet mis te verstane bewoordigen weten aan hun gijzelnemers. "Dat hielp", zegt Jos glimlachend in documentaire: "We kregen bezoek van het Rode Kruis en er werden doktoren toegelaten en niet veel later werden we vrijgelaten".

Naar Nederland

Hun gijzeling heeft 24 dagen geduurd. De groep van Jos wordt met bussen afgevoerd naar Zagreb als tussenstop en daarna overgevlogen naar Schiphol. Daar worden ze herenigd met hun gezinnen. In een persconferentie doen ze hun verhaal. Ook Jos komt even aan het woord. Jos is blij terug te zijn in Nederland en z’n gezin in zijn armen te kunnen sluiten. Maar er echt van genieten kan hij niet. Hij heeft in Bosnië te veel meegemaakt en dat begint te knagen. Toch gaat hij na 10 dagen in Nederland toch weer terug naar Bosnië. Hij is immers beroepsmilitair.

Rode baret

Jos keert na zijn tweede uitzending als VN-waarnemer terug naar Nederland. Hij doet een zware opleiding bij de speciale troepen van de Luchtmobiele Brigade en ontvangt de Rode Baret. Hij wordt verantwoordelijk voor de opleidingen, trainingen en operaties. En dan gaat hij, in 1999, opnieuw op uitzending naar Bosnië: nu als rode baret. Deze uitzending naar Bosnië verloopt goed voor Jos, ondanks zijn eerdere slechte ervaringen in 1995 als VN-waarnemer en gijzelaar, die pychisch te veel van hem hebben gevraagd. Zijn huwelijk loopt stuk en Jos voelt zich vreselijk schuldig, vooral ook naat zijn kinderen.

PTSS

Maar zijn angsten vanwege die gijzelingsperiode keren na thuiskomst in Nederland toch weer terug. Hij krijgt van Defensie, waar hij nog steeds in dienst is, professionele hulp bij zijn psychische problemen. Maar het blijft bergafwaarts gaan met Jos. Dat escaleert in 2004 nadat hij bij de Lions Club een lezing gegeven heeft over zijn gijzeling. Na thuiskomst stort hij volledig in. Hij wordt opgenomen in het Centraal Militair Hospitaal in Utrecht. daar wordt vastgesteld dat hij in ernstige mate PTSS heeft en verblijft langere tijd in de PTSS-kliniek van het ziekenuis. Dienen als militair gaat niet meer en hij wordt volledig afgekeurd. 

Tekeningen en schilderijen

Jos heeft inmiddels 20 jaar een andere partner. Ze zijn heel gelukkig met elkaar en wonen samen. In hun huis heeft Jos zijn atelier. Hier maakt hij tekeningen en schilderijen. Vaak in opdracht gemaakt, vooral voor legeronderdelen en jubilea. Zo heeft hij ook portretten gemaakt van bekende militairen en anderen, waarmee hij artistieke 'feeling' heeft. En er zijn bijzondere zelfportretten, over zijn gijzeling, over zijn PTSS en over de Rode Baretten. Want Jos Gelissen draagt zelf met trots zijn Rode Bartet.

Red Baret Riders

En: als actief motorrijder, is Jos in 2018 de motor geweest achter de oprichting van de Red Baret Riders. Het is een veteranen-motorvereniging van ‘rode baretters’, die met motortochten wil bijdragen aan de waardering en erkenning van veteranen. Ze zijn tot op de dag van vandaag actief met toertochten en speciale bezoeken op de motoren aan kameraad-veteranen en aan weduwen van veteranen. Om ze te ondersteunen en kameraadschappelijke warmte te geven met een bezoekje en met een bloemtje.

De laatste keer terug naar Bosnië

In de zomer van 2026 is Jos voor de laatste keer teruggekeerd naar Bosnië. Terug, op de motor. Samen met een kameraad, die ook PTSS heeft.
Terug naar de plaatsen waar hij als militair gediend heeft en waar hij gegijzeld is geweest.
En op de dag dat Jos 70 (foto rechts) is geworden, bezoekt hij de plekken waar hij vastgeketend heeft gezeten. Zo hoopt Jos een klap op zijn verleden te hebben gegeven en te kunnen genieten van een zonnige toekomst, samen met de mensen waarvan hij houdt.

Serie MIJN GEVECHT

De documentaire over Jos Gelissen is opgenomen in de 6-delige serie 'Mijn Gevecht, oorlogsverhalen van veteranen' gemaakt door Pia Media voor de Stichting Oorlogsverhalen.
Alle informatie over de serie met alle bijbehorende documentaires is te vinden door op het logo rechts of hier >> op Mijn Gevecht te klikken.