Direct contact? Mail ons: info@oorlogsverhalen.com

Home > Thema's > Holocaust

Holocaust

Westerbork steentjes monument

"Er zijn in de Tweede Wereldoorlog geen zes miljoen joden uitgeroeid,
maar er is één jood ver
moord, en dat zes miljoen keer."  Abel Herzberg

Shoa

De Holocaust, ook wel Shoah, Shoa of Sjoa (Hebreeuws: השואה Ha-Shoah) genoemd, was de systematische Jodenvervolging en genocide door de nazi's en hun bondgenoten voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Het woord holocaust betekent "brandoffer" en is afgeleid van het Oudgriekse woord ὁλόκαυστον (holokauston), wat letterlijk 'geheel verbrand' betekent. Tijdens de overheersing door nazi-Duitsland werden er tussen de 5,1 en 6 miljoen Europese Joden vermoord. De moorden vonden grotendeels plaats in vernietigingskampen in gaskamers en bij massa-executies door Einsatzgruppen.

5 miljoen anderen vermoord

Naast naar schatting 6 miljoen Joden hebben de nazi's ook ongeveer 5 miljoen anderen vermoord. Het betreft nationaal-socialistische massamoorden op onder andere Roma- en Sinti zigeuners (zie de thema-pagina Zigeunervervolging), Polen en andere Slaven, de dood van Sovjet-krijgsgevangenen, homoseksuele mannen, Jehova's getuigen, gehandicapten en politieke tegenstanders.

De aanloop
De aanloop naar de Holocaust/Shoa begon met door de Nazi regering en partij aangemoedigde pesterijen door radicale elementen. Deze pesterijen omvatten onder andere uitschelden, belachelijk maken, molestaties en zo nu en dan ook moord. Wanneer het te gortig werd, werd zoals de nazi's zelf zeiden 'van bovenaf ingegrepen', waarna de regering de radicalen 'tevreden stelde' met antisemitische maatregelen om 'verder geweld te voorkomen'. Dit culmineerde uiteindelijk in de 'Neurenberger wetten' van 1935. Dit omvatte een pakket discriminerende maatregelen alsmede regelgeving die bepaalde wie er wel en wie niet een Duitser of Jood was. Door die nieuwe wetgeving raakten Joden hun burgerrechten kwijt en werden huwelijken tussen Joden en niet-Joden verboden.
Gedurende de jaren 1930 en vroege jaren 1940 hebben de nazi's verschillende strategieën gehanteerd om, zoals zij het noemden, ’een oplossing voor het Joodse vraagstuk' te vinden en verwezenlijken. Deze vallen ruwweg in te delen in assimilatie, emigratie, deportatie en uitroeiing. Net als de andere drie werd uitroeiing overwogen, maar lange tijd gezien als onwenselijk of onuitvoerbaar. Pas toen de andere plannen waren mislukt, werd dit in 1941 de definitieve oplossing (Endlösung).

Endlösung (vernietiging)

Hitler nam het besluit tot vernietiging van het Europese Jodendom (de zogeheten 'Endlösung der Judenfrage', ofwel de Eindoplossing van het Jodenprobleem) naar alle waarschijnlijkheid in september 1941.Tijdens de Wannseeconferentie in een villa aan de Wannsee nabij Berlijn in januari 1942 werd de logistieke uitvoering van het besluit besproken. Adolf Eichmann, een van de beruchtste betrokkenen bij de Holocaust, was een van de aanwezigen. Vanaf dat moment kon gesproken worden van een van tevoren beraamde en systematisch uitgevoerde genocide, voor zover deze feitelijk al niet aan de gang was. Overigens was er al eerder een systematische genocide aan de gang: het optreden van de beruchte Einsatzgruppen, die vlak achter de oprukkende Wehrmacht aan het Oostfront direct alle Joden en communisten oppakten en vermoordden in massale executies. Dit was op bevel van Berlijn georganiseerd en begon al in juli 1941, toen Hitler de Sovjet-Unie binnenviel.

Vernietigingskampen

Arbeit macht frei AuschwitzVoor de Endlösung werden vernietigingskampen ingericht. Deze kampen waren bedoeld om doelbewust en systematisch te vermoorden. Een vernietigingskamp is een kamp waar de meeste gevangenen onmiddellijk na aankomst vergast werden. Dit lot trof sowieso de zieken, ouderen en kinderen. De gevangenen die in leven gehouden werden, kregen verscheidene taken met als doel het kamp draaiende te houden. Die werkzaamheden varieerden van zware arbeid tot dienst in bijvoorbeeld de keukens. Uiteindelijk zouden ook deze gevangenen vergast worden. Bekende vernietigingskampen waren bijvoorbeeld Auschwitz, Sobibor, Majdanek,Treblinka.

Concentratiekampen
Naast vernietigingskampen hadden de nazi's een groot aantal concentratiekampen, zoals Dachau bij München (foto rechts) en Buchenwald. Een concentratiekamp is niet hetzelfde als een vernietigingskamp. Zoals de naam impliceert is een concentratiekamp een werkkamp waar gevangenen geconcentreerd werden. De meeste doden vielen daar door het zware werk, ondervoeding, ziekten en mishandeling. Deze werkkampen kan men bijvoorbeeld vergelijken met de zogenoemde "goelags" in Sovjet-Russisch Siberië. In de jaren veertig werden veel concentratiekampen ook van gaskamers voorzien, waarna ook daar gevangenen vergast werden.

Doorgangskampen
Naast de concentratie- en vernietigingskampen bestonden er ook de zogenoemde doorgangskampen. Dit waren kampen die opgezet werden om mensen te verzamelen en vervolgens in een wekelijks schema in speciale treinen op transport te stellen naar de vernietigingskampen. In Nederland waren Westerbork, Vught (Herzogenbusch) en Amersfoort voorbeelden van doorgangskampen. In Tsjechië was Theresienstadt officieel een doorgangskamp.

Kaart concentratie-en vernietigingskampen Tweede Wereldoorlog

Op onderstaande kaart staan alle concentratie-vernietigings-en doorgangskampen van de Nazi's in Europa tijdens de Tweede Wereldoorlog. Doorklik naar grotere kaart en lijst van kampen >>

Kamp Sylt op Engels kanaaleiland

Kamp Sylt was een bijna onbekend concentratiekamp op het Engelse kanaaleiland Alderney, dat door de Duitsers veroverd was. Er zaten voornamelijk Joodse dwangarbeiders gevangen, die onderdelen voor de Atlantikwall moesten maken. Meer informatie over Kamp Sylt is hier >> te vinden. 

Nederlandse kampen
Westerbork wachttoren in de sneeuwNederland kende een aantal concentratiekampen. De grootste waren kampen bij Vught, Amersfoort en Westerbork.
Joden moesten zich melden op speciale data bij verzamelplaatsen waaronder de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam en Loods 24 in Rotterdam. Vandaaruit werden ze meestal in de nacht naar stations vervoerd en met gereserveerde personentreinen van de Nederlandse Spoorwegen naar Westerbork  getransporteerd. Daar aangekomen werd iedereen in de grote zaal geregistreerd en ingeschreven in het bevolkingsregister van de gemeente Westerbork.

Naar Kamp Westerbork

In de nacht van 2 op 3 oktober 1942 werden de Joodse werkkampen die verspreid waren over heel Nederland leeggehaald en werden ook de aanverwanten afgevoerd naar Kamp Westerbork. Er arriveerden 10.000 mensen op één dag. In totaal zijn vanuit Westerbork 107.000 voornamelijk Nederlandse joden op transport gesteld naar de vernietigingskampen. Slechts 5000 overleefden het. 

Documentaire

Over Kamp Westerbork en de transporten naar de vernietigingskampen heeft Pia Media een documentaire gemaakt, die door Omroep MAX op televisie is uitgezonden. De titel: 'Getekend in Westerbork'.
De film is hiernaast te zien.

Bron tekst: Wikipedia e.a.
Tekst en kleurenfoto's : Pia Media


HIERONDER: VERHALEN OVER DE HOLOCAUST

Joop Abbink en David van der Reis
Nederland - Holocaust

Joop Abbink en David van der Reis

David van der Reis en Joop Abbink: de 'Band of Brothers' van twee verzetsstrijders.

Lees verder
Henry van Adelsbergen
Nederland - Holocaust

Henry van Adelsbergen

Henry van Adelsbergen was een Joodse man, die een van de slachtoffers was van het Duitse concentratiekamp Vaihingen/Wiesengrund...

Lees verder
Miel Andriesse
Nederland - Holocaust

Miel Andriesse

Miel Andriesse was een baby toen zijn Joodse ouders en een groot deel van zijn familie tijdens de holocaust werden vermoord doo...

Lees verder
Emiel Bakker
Duitsland - Holocaust

Emiel Bakker

De documentaire 'Vooral niet opvallen-Nederlanders in Buchenwald' is gemaakt door cineast Emiel Bakker. Het zijn aangrijpende g...

Lees verder
Edith Roseij Beek
Nederland - Holocaust

Edith Roseij Beek

Edith is pas 9 jaar en zit alleen in Westerbork, waar ze op 29 Juni 1943 wordt geregistreerd. Ze wordt ook ziek, en ondanks een...

Lees verder
Paul Beek
Nederland - Holocaust

Paul Beek

Het oorlogsverhaal van Paul Beek over zijn nichtje Edith Roseij Beek, die ondergedoken zat bij een dominee en werd verraden. Vi...

Lees verder
Het gezin Biemold
Nederland - Holocaust

Het gezin Biemold

Het oorlogverhaal van opa en oma Biemold, en hun zoon Harm. Zij woonden in het Noord-Drentse dorp Yde. Zoon Harm is de vader va...

Lees verder
Janny en Lien Brilleslijper
Nederland - Holocaust

Janny en Lien Brilleslijper

Janny en Lien Brilleslijper, twee dochters uit het joodse gezin van Joseph en Fijtje Brilleslijper-Gerritse uit Amsterdam, kwam...

Lees verder
Robert Busnac
Nederland - Holocaust

Robert Busnac

Het oorlogsverhaal over Robert Busnac geboren op 13 juli 1940 in Moergestel. Op 14 mei 1943 werden de bijna 3 jaar oude Robert,...

Lees verder
Maurits Cohen
Nederland - Holocaust

Maurits Cohen

Maurits (Mautje) Cohen was 5 jaar toen op 10 mei 1940 Duitse militairen Nederland bezetten. Hij zou als enige van het gezin van...

Lees verder
Alida Fles-Vos
Duitsland - Holocaust

Alida Fles-Vos

Het oorlogsverhaal van Alida Fles-Vos over haar­­zelf en haar zus en ouders in het Duitse con­­cen­­tra­­tie­­kamp Bergen-Belse...

Lees verder
Sallo van Gelder
Nederland - Holocaust

Sallo van Gelder

Sallo van Gelder wist als jongetje op het Centraal Station van Amsterdam, toen hij op het punt stond te worden gedeporteerd naa...

Lees verder
Rob Goldsteen
Nederland - Holocaust

Rob Goldsteen

Het oorlogsverhaal van Rob Goldsteen over zijn onderduiktijd in Amsterdam, deportaties naar Westerbork en Theresienstadt en...

Lees verder
Tswi Joseef Herschel
Nederland - Holocaust

Tswi Joseef Herschel

Tswi Josef Herschel is op 29 december 1942 geboren in Zwolle en woont sinds 1986 in Israël. Voordat zijn ouders via Kamp Wester...

Lees verder
Rivka Hoek
Nederland - Holocaust

Rivka Hoek

Het oorlogsverhaal van Rivka Hoek. Haar ouders, twee grootouders en een oom en tante zaten tijdens de Tweede Wereldoorlog onder...

Lees verder
Johnny & Jones
Nederland - Holocaust

Johnny & Jones

In de jaren dertig van de 20ste eeuw is het Amsterdamse duo Johnny & Jones gevormd door Nol (Arnold Siméon) van Wesel (3 august...

Lees verder
Leo Kok
Nederland - Holocaust

Leo Kok

Van het oorlogsverhaal over Leo Kok is een documentaire gemaakt met als titel 'Getekend in Westerbork', die is uitgezonden door...

Lees verder
Harry Koopman
Nederland - Holocaust

Harry Koopman

Het oorlogsverhaal van Harry Koopman, opgetekend door zijn dochter Nettie Koopman. Hij maakte als jongetje de Tweede Wereldoorl...

Lees verder
Louk de Liever
Nederland - Holocaust

Louk de Liever

Het was een wonder, dat Louk de Liever als kind de holocaust overleefde. Hij is vanuit Kamp Westerbork gedeporteerd naar de con...

Lees verder
Wim Loeb
Nederland - Holocaust

Wim Loeb

Wim Loeb (fotograaf) was de zoon van Leopold Loep jr.(gynaecoloog) en Meta Spiegel uit Den Haag. Ze kregen 2 kinderen: Eva en W...

Lees verder
George en Ursula Mueller
Polen - Holocaust

George en Ursula Mueller

De SS besloot op 10 juni 1943 dat ongeveer 1300 Joodse kinderen vanuit het concentratiekamp in Vught naar het vernietigingskamp...

Lees verder
Jaap Nijstad
Nederland - Holocaust

Jaap Nijstad

Het oorlogsverhaal van Jaap Nijstad over zijn moeder Kitty de Wijze, die in Kamp Westerbork verliefd werd op haar eerste man, t...

Lees verder
David van der Reis en Joop Abbink
Nederland - Holocaust

David van der Reis en Joop Abbink

David van der Reis en Joop Abbink: de 'Band of Brothers' van twee verzetsstrijders.

Lees verder
Riet de Rooij-Colet
Holocaust

Riet de Rooij-Colet

Mijn leven als kind in de Tweede Wereldoorlog begon toen ik zeven jaar was. Ik woonde in Eindhoven. De eerste twee jaar waren t...

Lees verder
Uri Speelman
Nederland - Holocaust

Uri Speelman

Het verhaal van Uri Speelman, die tijdens de Tweede Wereldoorlog ondergedoken zat in Amsterdam en later in Holwerd in Friesland...

Lees verder
Ed Spetter
Nederland - Holocaust

Ed Spetter

Het oorlogsverhaal van Ed Spetter over zijn vader Eduard, die het bombardement van Rotterdam op 14 mei 1940 overleefde. Daarna...

Lees verder
Eliezer Spetter
Nederland - Holocaust

Eliezer Spetter

Eliezer Spetter is geboren en getogen in Nederland. Hij is de middelste van de drie zonen van Eduard Maurits Louis Spetter. De...

Lees verder
Familie Veffer
Nederland - Holocaust

Familie Veffer

In de Tweede Wereldoorlog zat het joodse gezin Veffer 3 jaar lang ondergedoken in een kleine kamer in een huis aan de Vaartweg...

Lees verder
Ies Vorst
Nederland - Holocaust

Ies Vorst

Rabbijn Izak (Ies) Vorst vertelt hoe hij, zijn ouders, zijn oudere zus en z'n twee broers de concentratiekampen Westerbork en B...

Lees verder
Nol van Wesel en Max Kannewasser
Nederland - Holocaust

Nol van Wesel en Max Kannewasser

In de jaren dertig van de 20ste eeuw is het Amsterdamse duo Johnny & Jones gevormd door Nol (Arnold Siméon) van Wesel (3 august...

Lees verder
Carel Wiemers
Nederland - Holocaust

Carel Wiemers

Het oorlogsverhaal van Carel Wiemers, die bij de razzia in Amsterdam op 20 juni 1943 als 8 jarig jongetje ternauwernood aan dep...

Lees verder