Direct contact? Mail ons: info@oorlogsverhalen.com

Home > Thema's > Holocaust

Holocaust

"Er zijn in de Tweede Wereldoorlog geen zes miljoen joden uitgeroeid,
maar er is één jood vermoord, en dat zes miljoen keer."

Abel Herzberg

Westerbork steentjes monumentDe Holocaust, ook wel Shoah, Shoa of Sjoa (Hebreeuws: השואה Ha-Shoah) genoemd, was de systematische Jodenvervolging en genocide door de nazi's en hun bondgenoten voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Het woord holocaust betekent "brandoffer" en is afgeleid van het Oudgriekse woord ὁλόκαυστον (holokauston), wat letterlijk 'geheel verbrand' betekent. 
Tijdens de overheersing door nazi-Duitsland werden er tussen de 5,1 en 6 miljoen Europese Joden vermoord. De moorden vonden grotendeels plaats in vernietigingskampen in gaskamers en bij massa-executies door Einsatzgruppen.

Naast ongeveer 6 miljoen Joden hebben de nazi's ook ongeveer 5 miljoen andere mensen vermoord. Het betreft nationaal-socialistische massamoorden op onder andere Roma en Sinti (zigeuners), Polen en andere Slaven, de dood van Sovjet-krijgsgevangenen, homoseksuele mannen, Jehova's getuigen, gehandicapten en politieke tegenstanders.

De aanloop
De aanloop naar de Holocaust/Shoa begon met door de Nazi regering en partij aangemoedigde pesterijen door radicale elementen. Deze pesterijen omvatten onder andere uitschelden, belachelijk maken, molestaties en zo nu en dan ook moord. Wanneer het te gortig werd, werd zoals de nazi's zelf zeiden 'van bovenaf ingegrepen', waarna de regering de radicalen 'tevreden stelde' met antisemitische maatregelen om 'verder geweld te voorkomen'. Dit culmineerde uiteindelijk in de 'Neurenberger wetten' van 1935. Dit omvatte een pakket discriminerende maatregelen alsmede regelgeving die bepaalde wie er wel en wie niet een Duitser of Jood was. Door die nieuwe wetgeving raakten Joden hun burgerrechten kwijt en werden huwelijken tussen Joden en niet-Joden verboden.
Gedurende de jaren 1930 en vroege jaren 1940 hebben de nazi's verschillende strategieën gehanteerd om, zoals zij het noemden, ’een oplossing voor het Joodse vraagstuk' te vinden en verwezenlijken. Deze vallen ruwweg in te delen in assimilatie, emigratie, deportatie en uitroeiing. Net als de andere drie werd uitroeiing overwogen, maar lange tijd gezien als onwenselijk of onuitvoerbaar. Pas toen de andere plannen waren mislukt, werd dit in 1941 de definitieve oplossing (Endlösung).

Endlösung (vernietiging)

Hitler nam het besluit tot vernietiging van het Europese Jodendom (de zogeheten 'Endlösung der Judenfrage', ofwel de Eindoplossing van het Jodenprobleem) naar alle waarschijnlijkheid in september 1941.Tijdens de Wannseeconferentie in een villa aan de Wannsee nabij Berlijn in januari 1942 werd de logistieke uitvoering van het besluit besproken. Adolf Eichmann, een van de beruchtste betrokkenen bij de Holocaust, was een van de aanwezigen. Vanaf dat moment kon gesproken worden van een van tevoren beraamde en systematisch uitgevoerde genocide, voor zover deze feitelijk al niet aan de gang was. Overigens was er al eerder een systematische genocide aan de gang: het optreden van de beruchte Einsatzgruppen, die vlak achter de oprukkende Wehrmacht aan het Oostfront direct alle Joden en communisten oppakten en vermoordden in massale executies. Dit was op bevel van Berlijn georganiseerd en begon al in juli 1941, toen Hitler de Sovjet-Unie binnenviel.

Vernietigingskampen

Arbeit macht frei AuschwitzVoor de Endlösung werden vernietigingskampen ingericht. Deze kampen waren bedoeld om doelbewust en systematisch te vermoorden. Een vernietigingskamp is een kamp waar de meeste gevangenen onmiddellijk na aankomst vergast werden. Dit lot trof sowieso de zieken, ouderen en kinderen. De gevangenen die in leven gehouden werden, kregen verscheidene taken met als doel het kamp draaiende te houden. Die werkzaamheden varieerden van zware arbeid tot dienst in bijvoorbeeld de keukens. Uiteindelijk zouden ook deze gevangenen vergast worden. Bekende vernietigingskampen waren bijvoorbeeld Auschwitz, Sobibor, Majdanek,Treblinka.

Concentratiekampen
Naast vernietigingskampen hadden de nazi's een groot aantal concentratiekampen, zoals Dachau (bij München) en Buchenwald (bij Weimar). Een concentratiekamp is niet hetzelfde als een vernietigingskamp. Zoals de naam impliceert is een concentratiekamp een werkkamp waar gevangenen geconcentreerd werden. De meeste doden vielen daar door het zware werk, ondervoeding, ziekten en mishandeling. Deze werkkampen kan men bijvoorbeeld vergelijken met de zogenoemde "goelags" in Sovjet-Russisch Siberië. In de jaren veertig werden veel concentratiekampen ook van gaskamers voorzien, waarna ook daar gevangenen vergast werden.

Doorgangskampen
Naast de concentratie- en vernietigingskampen bestonden er ook de zogenoemde doorgangskampen. Dit waren kampen die opgezet werden om mensen te verzamelen en vervolgens in een wekelijks schema in speciale treinen op transport te stellen naar de vernietigingskampen. In Nederland waren Westerbork, Vught en Amersfoort voorbeelden van doorgangskampen. In Tsjechië was Theresienstadt officieel een doorgangskamp.

Nederlandse kampen
Westerbork wachttoren in de sneeuwInkomende transporten vonden plaats per trein vanuit verschillende stations in Nederland. Joden moesten zich 'vrijwillig' melden op speciale data bij verzamelplaatsen waaronder de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam en Loods 24 in Rotterdam. Vandaaruit werden ze meestal in de nacht naar stations vervoerd en met gereserveerde personentreinen van de Nederlandse Spoorwegen naar Westerbork getransporteerd. Daar aangekomen werd iedereen in de grote zaal geregistreerd en ingeschreven in het bevolkingsregister van de gemeente Westerbork.

In de nacht van 2 op 3 oktober 1942 werden de Joodse werkkampen die verspreid waren over heel Nederland leeggehaald en werden ook de aanverwanten afgevoerd naar kamp Westerbork. Er arriveerden 10.000 mensen op één dag.

107.000 op transport
In totaal zijn vanuit Westerbork 107.000 voornamelijk Nederlandse joden op transport gesteld naar de vernietigingskampen. Slechts 5000 overleefden het.

Bron tekst: Wikipedia
Foto's : Pia Media

Joop Abbink en David van der Reis
Nederland - Holocaust

Joop Abbink en David van der Reis

David van der Reis en Joop Abbink: de 'Band of Brothers' van twee verzetsstrijders.

Lees verder
Emiel Bakker
Duitsland - Holocaust

Emiel Bakker

De documentaire 'Vooral niet opvallen-Nederlanders in Buchenwald' is gemaakt door cineast Emiel Bakker. Het zijn aangrijpende g...

Lees verder
Paul Beek
Nederland - Holocaust

Paul Beek

Het oorlogsverhaal van Paul Beek over zijn nichtje Edith Roseij Beek, die ondergedoken zat bij een dominee en werd verraden. Vi...

Lees verder
Alida Fles-Vos
Duitsland - Holocaust

Alida Fles-Vos

Het oorlogsverhaal van Alida Fles-Vos over haar­­zelf en haar zus en ouders in het Duitse con­­cen­­tra­­tie­­kamp Bergen-Belse...

Lees verder
Sallo van Gelder
Nederland - Holocaust

Sallo van Gelder

Sallo van Gelder wist als jongetje op het Centraal Station van Amsterdam, toen hij op het punt stond te worden gedeporteerd naa...

Lees verder
Tswi Josef Herschel
Nederland - Holocaust

Tswi Josef Herschel

Tswi Josef Herschel is op 29 december 1942 geboren in Zwolle. Voordat zijn ouders via Kamp Westerbork naar het vernietigingskam...

Lees verder
Rivka en Aharon Hoek
Nederland - Holocaust

Rivka en Aharon Hoek

Het oorlogsverhaal van Rivka en Aharon Hoek. Hun ouders, twee grootouders en een oom en tante zaten tijdens de Tweede Wereldoor...

Lees verder
Leo Kok
Oostenrijk - Holocaust

Leo Kok

Van het oorlogsverhaal over Leo Kok is in op­dracht van de Oor­­log­s­gravenstichting een video gemaakt. Daarin vertelt kunst­h...

Lees verder
Jaap Nijstad
Nederland - Holocaust

Jaap Nijstad

Het oorlogsverhaal van Jaap Nijstad over zijn moeder Kitty de Wijze, die in Kamp Westerbork verliefd werd op haar eerste man, t...

Lees verder
David van der Reis en Joop Abbink
Nederland - Holocaust

David van der Reis en Joop Abbink

David van der Reis en Joop Abbink: de 'Band of Brothers' van twee verzetsstrijders.

Lees verder
Ed Spetter
Nederland - Holocaust

Ed Spetter

Het oorlogsverhaal van Ed Spetter over zijn vader Eduard, die het bombardement van Rotterdam op 14 mei 1940 overleefde. Daarna...

Lees verder
Eliezer Spetter
Nederland - Holocaust

Eliezer Spetter

Eliezer Spetter is de middelste van de drie zonen van Eduard Maurits Louis Spetter. De vader van Eliezer komt uit een Joodse fa...

Lees verder